Keçiboynuzu özünün üretimi ve piyasaya sunulması sırasında ürünün doğru tanımlanması, bileşiminin açıkça belirtilmesi, hijyen koşullarının sağlanması ve tüketicinin yanıltılmaması gerekir. Türkiye'de gıda ürünlerinin üretim ve satış süreçleri başta 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu olmak üzere Türk Gıda Kodeksi ve ilgili yönetmeliklerle düzenlenir. Keçiboynuzu özü değerlendirilirken özellikle ürün adı, etiket bilgileri, beslenme ve sağlık beyanları, ambalajlama ve gıda güvenilirliği konuları dikkate alınmalıdır.
Keçiboynuzu Özünün Gıda Mevzuatındaki Ürün Tanımı ve Sınıflandırılması
Bir gıda ürününün mevzuat açısından değerlendirilmesinde kullanılan hammaddenin yanı sıra üretim yöntemi, bileşimi ve piyasaya sunuluş biçimi de önem taşır. Keçiboynuzu meyvesinden elde edilen ürünün hangi adla satışa sunulacağı belirlenirken ürünün gerçek niteliği esas alınmalıdır.
Keçiboynuzu özü adıyla satılan ürünler için üzüm pekmezine ilişkin özel düzenlemeler doğrudan genel bir ürün standardı olarak kabul edilmemelidir. Ürünün adı, ilgili özel bir düzenleme bulunmadığı durumlarda genel etiketleme kuralları çerçevesinde, tüketicinin ürünü doğru anlayabileceği şekilde belirlenmelidir.
Keçiboynuzu Özü ile Pekmez Adlandırmasının Mevzuat Açısından Değerlendirilmesi
Keçiboynuzu özü ve keçiboynuzu pekmezi ifadeleri, ürünün üretim yöntemi ve bileşimi dikkate alınmadan birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Üzüm Pekmezi Tebliği (2017/8), kapsamındaki ürünlerin adlandırılmasını özel olarak düzenler ve bu ürünler için “özü”, “özütü”, “konsantresi” veya “ekstraktı” gibi ifadelerin kullanılmasına izin vermez. Ancak bu düzenleme üzüm pekmezi ürünlerine ilişkindir; keçiboynuzundan elde edilen ürünlere otomatik olarak uygulanamaz.
Bu nedenle keçiboynuzu ürününün adlandırılmasında üretim tekniği ve gerçek ürün niteliği esas alınmalı, tüketicide ürünün içeriği veya üretim yöntemi hakkında yanlış izlenim oluşturabilecek ifadelerden kaçınılmalıdır.
Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği
Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, gıda hakkında tüketiciye sunulan bilgilerin temel çerçevesini oluşturur. Gıdanın adı, bileşen listesi, net miktarı, sorumlu gıda işletmecisinin bilgileri, tarih bildirimi ve gerekli muhafaza koşulları gibi bilgiler ürünün niteliğine göre etikette yer almalıdır.
Etikette kullanılan yazı, görsel ve tanımlamalar tüketiciyi yanıltmamalıdır. Ürünün özellikleri hakkında verilen bilgiler açık, anlaşılır ve doğrulanabilir olmalıdır.
Ürün İçeriğinin ve Bileşenlerinin Doğru Beyan Edilmesi
Keçiboynuzu özünün üretiminde yalnızca keçiboynuzu kullanılıyorsa ürünün bileşimi bu durumu doğru yansıtmalıdır. Üretimde su, başka meyve özleri veya farklı bileşenler kullanılıyorsa bunların etiket bildirimleri ilgili kurallara uygun yapılmalıdır. Ürünün bileşimiyle uyuşmayan “katkısız”, “ilavesiz” veya “%100 keçiboynuzu” gibi ifadeler kullanılmamalıdır.
Bileşen listesi, tüketicinin ürünün hangi maddelerden oluştuğunu anlayabileceği biçimde hazırlanmalıdır. Ürün adı ve tanıtımında öne çıkarılan bir bileşenin gerçekte bulunmaması veya miktarının tüketiciyi yanıltacak şekilde sunulması da etiketleme açısından sorun oluşturabilir.
Beslenme Bildirimi ve Beslenme Beyanlarında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Keçiboynuzu özünün şeker, karbonhidrat, lif veya enerji değeri hakkında bilgi verilecekse bu bilgiler ürünün gerçek bileşimini yansıtmalıdır. Beslenme bildirimi ve beslenme beyanları, Türk Gıda Kodeksi'nin ilgili hükümlerine uygun biçimde hazırlanmalıdır.
“Şeker ilavesiz”, “lif kaynağı” veya benzeri ifadeler gelişigüzel kullanılamaz. Bu tür beyanların kullanılabilmesi için mevzuatta belirlenen koşulların karşılanması ve gerekli besin bileşimi değerlerinin doğrulanması gerekir. 20 Nisan 2023 tarihli Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği, bu konuda dikkate alınması gereken temel düzenlemeler arasındadır.
Sağlık Beyanları ve Tüketiciyi Yanıltabilecek İfadelerden Kaçınılması
Keçiboynuzu özü, bir gıda ürünü olarak tanıtılırken hastalıkları önlediği, tedavi ettiği veya belirli sağlık sorunlarını giderdiği yönünde kanıtlanmamış ifadeler kullanılmamalıdır. “Kan şekerini düzenler”, “kansızlığa iyi gelir” veya “bağışıklığı güçlendirir” gibi ifadeler, ürünün sıradan gıda niteliğini aşan sağlık iddialarıdır.
Ürün tanıtımında kullanılan beslenme ve sağlık beyanları ilgili mevzuata uygun olmalıdır. Tüketicinin ürünü tedavi edici bir ürün gibi algılamasına neden olabilecek ifadelerden kaçınılması gerekir.
Gıda Güvenliği, Hijyen ve Mikrobiyolojik Kriterler
Keçiboynuzu özü üretiminde hammadde kabulünden işleme, dolum ve depolamaya kadar bütün aşamalarda hijyen kuralları uygulanmalıdır. Gıda Hijyeni Yönetmeliği, gıda işletmecilerinin üretim, işleme ve dağıtım aşamalarındaki sorumluluklarını düzenler. İşletmelerin kendi kontrol alanlarındaki hijyen koşullarını sağlaması ve uygun gıda güvenliği uygulamalarını yürütmesi gerekir.
Ürünün niteliğine ve risk değerlendirmesine uygun mikrobiyolojik kontroller de dikkate alınmalıdır. Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği, gıdalar için mikrobiyolojik kriterlere ve işletmecilerin uyması gereken kurallara ilişkin çerçeveyi belirler.